باران ببار...

فرهنگی ،اجتماعی و ادبی

استاد بهزاد و طنین و شکوه دوتارش در خراسان

اسماعیل حسین پور
باران ببار... فرهنگی ،اجتماعی و ادبی

استاد بهزاد و طنین و شکوه دوتارش در خراسان

خنک نسیم وزان از دشت تکمران شیروان، آوای دوتاری از "لوجلی" را مهمانت می‌کند. مردی دوتار بر دست دارد و هنرمندانه بر پرده‌های دوتار و دل می‌نوازد و برکۀ چشمانت را دریا می‌کند. آوای تاری که تو را تا بلندای "امام حاضر" بالا می‌برد و تو در امتداد نگاه این دوتار نواز نامی، خیره در شکوه روزهای دیر و دور می‌شوی. صدای"فرج‌الله خان بیچری" در گوشت می‌پیچد که "خَجئ لوره" بر لب دارد و آن‌سوتر"قدرت الله بیگ" هم همین " خَجئ لوره " را زمزمه می‌کند.

استاد بهزاد مقدس، فرزند حسن خان متولد 2 خرداد 1340 خورشیدی، نوۀ همان قدرت الله بیگ بیچری است و تبارش به این ترانه بر لبان دل پر اَرمان می‌رسد. ایشان در اویل دهۀ 1360 از تربیت معلم فارغ التحصیل شد و در کنار تدریس، دوتار همدم او و زبان دل پر امید و اندوهش بود. او می‌گوید: «با آشنایی بیشتر با درد و غم مردمم و غنای فرهنگی کوردها و با آشنایی با تاریخ پر حماسۀ این مردم و شجاعت سرداران نامی کورد، احساس کردم با دوتار می‌توان زبان این قوم و مردم شد و با این ساز می‌توان بخشی از این شکوه فرهنگی را روایت کرد. با این انگیزه با دوتار مأنوس شدم و از آن پس در غربت و خلوتِ سال‌های تدریس در روستاهای شیروان، دوتار همدم من شد».

استاد مقدس هر چند از اوایل دهۀ 1360 دوتار می‌نواخت ولی به قول خودش حرفه‌ای نمی‌نواخت تا اینکه شوق دوتار آموزی او را در سال 1371 از روستای محل تدریسش "قولانلو" به "قوچان" کشاند و در ایام آخر هفته، حتی در زمستان با موتور راهی محضر دوتار نواز نامی استاد"محمد یگانه" می‌شد و از چشمۀ هنر نوازندگی او سیرنوش می‌شد. شوق دوتارنوازی او را بیقرار کرده بود و خستگی نمی‌شناخت.

پس از آن استاد بهزاد، به دوتار نوازی‌اش ادامه داد و در ادامۀ این راه، از محضر استاد"جعفر رحمانی" دوتار نواز ماهر و صاحب‌سبک شیروانی بهره برد و از سال 1382 به همراه ایشان کار گروه نوازی دوتار را آغاز کرد و در جشنواره‌های حضور پررنگی داشتند و مقام‌هایی کسب کردند که استاد بهزاد، به علت برخی ناخرسندی‌های اقوام و اطرافیان، از حضور در جشنواره‌ها امتناع ورزیدند و از آن پس، تنها برای دل خویش دوتار می‌نواخت. بهزاد بیشتر می‌نوازد و کمتر می‌خواند ولی وقتی ترانه‌ای را بر لب می‌آورد؛ در هم تنیدگی تار و آوایش هنرمندانه است و ترانه‌های سه خشتی اش چه قدر بکر و اصیلند که بر دل می‌نشینند.

استاد مقدس شیفتۀ دوتار نوازی و پنجۀ هنرمندانۀ شادروان رحیم بخشی بهادری است و این علاقه او را به محضر استاد "حسین سلامتی" دوتار نواز هنامه ای کشاند. استاد سلامتی از شاگردان "رحیم بخشی" است که بعد از شادروان"رمضان بردری" نزدیک‌ترین سبک دوتار نوازی رحیم بخشی به‌ویژه " لو" را دارد. استاد سلامتی، هنوز هم یکی از الگوها و همراهان دوتار نوازی این فرهنگی هنرمند است و این هم‌نوازی در محافل هنری پررنگ است.

بهزاد دوتار را، باوقار و متانتی در خور تحسین می‌نوازد. آرام و سربه‌زیر است. چون رودخانه‌ای زلال و آرام است. وقتی دوتار می‌نوازد؛ دلت را با زلالی جویباران روانه می کند و به سمت دریای عشق و امید می‌برد و گاه بر اثر وجد و شور، پنجه‌هایش بر پردۀ دوتار، چنان به حرکت درمی‌آید که در این شتاب شورآفرین، ضربان قلبت بالا می‌رود و دلت را چون گندم‌زارهای تکمران به رقص در می‌آورد. آوای تار او گاه تو را مهمان دشت می‌کند و گویی گردبادی در دلت پدیدار می‌شود و تو را تا بلندای آسمان بالا می‌برد و باز در ترنم این دوتار، چون "تورغه" تو را مهمان زمین می‌کند.

استاد مقدس در تک‌نوازی دوتار هم استاد است. هر بار که پنجه بر تار می‌زند؛ گویی زخمه بر دلت می‌زند و کتاب غربت، جدایی، اندوه و عشق، امید و اَرمان در دلت ورق می‌خورد. او شیفتۀ دو آهنگ"لو" و "هرایی" است. "الله مزار"،"سردار عیوض" و "ججوخان" را با آوا و اندوهی بلند چنان می‌خواند و می‌نوازد که اشک بر گونه‌هایت مهمان می‌شود. او "زارئ مه گری" و آهنگ " خَجئ لوره " را بیش از آهنگ‌های دیگر کوردی دوست دارد و این دو آهنگ جزء خلوت نوازی‌های او به شمار می‌روند.

استاد مقدس در مورد آهنگ خَجئ لوره می‌گوید: «وقتی این آهنگ را می‌نوازم دوست دارم آن را درست بنوازم؛ چون میان‌پرده‌ای زیبا از این آهنگ فراموش شده است؛ ولی من از روی سُرنانوازی شادروان استاد "رمضان عزیزی" آن را بازیابی کرده‌ام و می‌نوازم». او وقتی از علاقۀ شدیدش به آهنگ خَجئ لوره یاد می‌کند آسمان دلش ابری می‌شود و می‌گوید: «مادربزرگم می‌گفت پدربزرگت قدرت الله بارها خَجئ لوره را زیر لب زمزمه می‌کرد. او این را از شادروان فرج‌الله خان بیچری به یادگار داشت که پیش از حمله‌ها و نبردهایش، این را با خود نجوا می‌کرده است و تمام دل‌نگرانی‌اش این بوده؛ مبادا تیرشان به زن و بچه‌ها یا افراد بی‌گناه اصابت کند. پدربزرگت قدرت الله می‌گفت حتی گاهی فرج‌الله خان در خلوت خود خَجئ لوره می‌خوانده و می‌گریسته است؛ بی‌آنکه کسی بداند راز میان اشک‌های خان و این آهنگ چه بوده است!». حالا آقا بهزاد، با درک عمیق از جایگاه هنر و هنرمند، حرمت هنر و ساز دوتار را پاس می‌دارد. این معلم متین و باوقار شیروانی در سن 65 سالگی هنوز هم برایمان دوتار می‌نوازد. با همان شوروشوق دیروز، با همان لبخند و مهربانی همواره، با همان صداقت و صمیمیتی که سال‌ها به فرزندان این سرزمین درس مهر می‌داد حالا با همان شوق شیرین، در کلاس وسیع هنر و زندگی، استادانه دوتار می‌نوازد؛ گاه در دل خانه، گاه بر بلندای "شاه جهان" و "گلیل" و گاه در میان شقایق "تکمران" و دلت را بی‌تاب و بی‌قرار دیروز می‌کند. دیروز که دختران چادرنشین پیشاپیش شتران ساربانی می‌کردند و با الهام از پیچ‌وتاب شیلوارهای کوردی‌شان بخشی‌ها آهنگ"سالارمه" را خلق کردند. استاد مقدس، یکی از این دوتار نوازان چیره‌دست است که هر شب مشق هنر را بر دفتر زندگی زیبا و هنرمندانه می‌نویسد و طنین دوتارش، گوش جان مشتاقان فرهنگ و هنر کوردهای خراسان را می‌نوازد.



تاريخ : جمعه بیست و نهم خرداد ۱۴۰۵ | 21:0 | نویسنده : اسماعیل حسین پور |
.: Weblog Themes By M a h S k i n:.